wydarzenia

Kościół jako symbol wolnej Polski

Kościół jako symbol wolnej Polski

SZLAKIEM HISTORII ARCHITEKTURY SAKRALNEJ
Wydawać by się mogło, że nasz region nie ma wielu ciekawych zabytków. Pewnie tak jest jeśli weźmie się pod uwagę obiekty mające kilkaset lat. Jednak jadąc od granicy województwa w Trześni do Rudnika, czyli mniej więcej wzdłuż Sanu można spotkać kilka obiektów, których projektantami byli architekci bardzo ważni dla jej historii na przełomie XIX i XX wieku.

KOŚCIÓŁ JAKO SYMBOL WOLNEJ POLSKI
Druga połowa XIX wieku to czas traumy po klęsce powstania styczniowego. Represje po powstaniu ograniczyły możliwość rozwoju polskiej kultury. Kościół katolicki stał się w zasadzie jedyną instytucją z językiem polskim, która mogła podtrzymywać polskiego ducha. Zaczęto poszukiwać w życiu publicznym czegoś, co byłoby wyrazem autentycznego, czystego polskiego ducha. Za taką dziedzinę uznano architekturę sakralną. Zaczęto w budynkach średniowiecznych poszukiwać polskich elementów architektonicznych. Robiono to trochę sztucznie i na siłę. W efekcie w kościoły budowane w stylu neogotyckim określano jako “styl wiślano – bałtycki”. Do tej dyskusji włączył się architekt Jan Sas – Zubrzycki. I z tym nazwiskiem przenosimy się w nasz region.

KLASYK Z TRZEŚNI
Otóż Sas – Zubrzycki jako architekt z terenu Galicji sprzeciwił się swoim kolegom z zaboru rosyjskiego i uznał, że tworzony przez nich styl “neogotyku wiślano – bałtyckiego” ma za dużo elementów niemieckich. Sas – Zubrzycki ze Lwowa przeniósł się do Krakowa i tu nie tylko projektował, ale również prowadził działalność naukową. To Sas – Zubrzycki wymyślił obowiązujące do dzisiaj w historii sztuki pojęcie “gotyku nadwiślańskiego”. Swoje przemyślenia przedstawił w wydanej w 1910 roku pracy pt. “Styl nadwiślański jako odcień sztuki średniowiecznej”. Co do tego ma kościół w Trześni? A to, że w 1989 roku we lwowskim czasopiśmie Sas – Zubrzycki opublikował projekt kościoła, który został zbudowany w właśnie w Trześni. Była to dopiero druga realizacja tego architekta. Więc teraz kościół w trześni może być uważany za klasykę “stylu gotyku nadwiślańskiego”. Trzeba jeszcze dodać, że budowa w Trześni trwała w latach 1892 – 1899.

ZALESZANY TEŻ MAJĄ “GOTYK NADWIŚLAŃSKI”
Drugim kościołem w naszym regionie zbudowanym według projektu Jana Sas – Zubrzyckiego jest kościół w Zaleszanach. Ten kościół budowano w latach 1902 – 1904. Tym różni się od kościoła w Trześni, że ma mniej elementów romańskich, a więcej gotyckich. Jest to już końcowy okres działalności Sas – Zubrzyckiego. Co prawda kościoły w stylu neogotyckim budowano jeszcze po odzyskaniu niepodległości, ale były to już rzadkie przypadki. Postać Sas Zubrzyckiego jest dzisiaj nieco zapomniana. Jednak niesłusznie. Był to architekt mający ambicję stworzenia rodzimego, czysto polskiego stylu w architekturze. Według jego projektów wybudowano podobno około sto kościołów. Pewnie trochę złośliwie mówiono, że tylko jeden spełnia wszystkie warunki “stylu gotyku nadwiślańskiego”. Warto wiedzieć, że w naszym pobliżu są kościoły związane z ważnym kierunkiem rozwoju polskiej architektury i jeżeli nie uznaje się ich za wybitne osiągnięcie, to na pewno kościół w Trześni jest obiektem klasycznym. A może gmina Gorzyce pomyślałaby o upamiętnieniu Jana Sas – Zubrzyckiego?

Z RUDNIKA PRAWIE TEŻ KLASYK
Od początku XX wieku nasilała się dyskusja wśród architektów, duchowieństwa i historyków sztuki, czy styl neogotyku jest najlepszym dla architektury kościelnej. Pojawiły się głosy, że gotyk jest zwłaszcza na wsi zbyt monumentalny, strzelisty i co za tym idzie zbyt drogi w budowie. Zwrócono się w kierunku baroku, który zdaniem części tych środowisk lepiej harmonizował z krajobrazem wiejskim. Dla neogotyku widziano miejsce w miastach, zwłaszcza dużych. Ten kierunek nazwano “stylem swojskim”. Zaczął powstawać w latach 1906 – 1914, a najwięcej realizacji miały w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku. I z tym kierunkiem związana jest budowa kościoła w Rudniku. W historii budowy tego kościoła ciekawy jest fakt, że powstał on w wyniku pierwszego po odzyskaniu niepodległości konkursu architektonicznego. Konkurs odbył się na przełomie 1922 i 1923 roku. Wygrał go lwowski architekt Jan Bagieński. Kościół wybudowano w latach 1927 – 1928. Kościół w Rudniku jest również uważany za przykład prób tworzenia polskiego stylu w architekturze sakralnej. Warto poświęcić trochę sobotnio – niedzielnego czasu i obejrzeć te kościoły i spróbować czym w architekturze miał być styl narodowy.

Andrzej Tomaszewski

Kliknij aby dodać komentarz

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

wydarzenia

Więcej w wydarzenia

Pożar koparko – ładowarki w Sandomierzu

tsa24.com13 maja 2021

Manual dla branży turystycznej

tsa24.com13 maja 2021

Uwaga prognozowane na dziś burze z gradem !

tsa24.com13 maja 2021

“Sandomierscy KREWni z wyboru – tydzień krwiodawstwa”

tsa24.com13 maja 2021

Policja poszukuje zaginionego mieszkańca Sandomierza

tsa24.com12 maja 2021

Zwycięzcy X Międzyprzedszkolnego Konkursu Recytatorskiego

tsa24.com12 maja 2021

Zgłoś swoje propozycje zmian w rozkładzie jazdy autobusów

tsa24.com12 maja 2021

NOC MUZEÓW 2021 w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu

tsa24.com12 maja 2021

Worki z nakrętkami z Klimontowa zasilą zbiórkę Bartusia

tsa24.com11 maja 2021