W Sandomierzu

Trzej królowie, diabeł i anioł, czyli kolędowanie po polsku

Trzej królowie, diabeł i anioł, czyli kolędowanie po polsku

Tradycyjnie wyruszali w świat w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia, czyli w uroczystość pierwszego męczennika – świętego Szczepana. Weseli i kolorowi śpiewali radosne pastorałki o Narodzeniu Pana i życzyli wszystkiego dobrego na Nowy Rok.

Zwyczaj kolędowania jest bardzo stary.  Pierwsze zapiski o grupach kolędniczych pochodzą z XVI wieku. Znawcy obrzędowości uważają jednak, że chodzenie po kolędzie praktykowano już w średniowieczu. Wówczas powstawały pierwsze żywe szopki i pisano krótkie utwory dramatyczne opowiadające o Bożym Narodzeniu. W Polsce nazywano je jesełkami i początkowo wystawiano tylko w kościołach.  Z czasem owe przedstawienia wyszły do ludu.
Kolędnicy chodzili w całej Europie. Jednak najbardziej popularni byli w Polsce, w Rosji, Czechach, na Słowacji, Białorusi i Ukrainie. Do dziś dnia na terenie dawnej Słowiańszczyzny można jeszcze spotkać grupy kolędnicze. Związane jest to w dużej mierze z tym, że wiele czynności wykonywanych przez kolędników to schrystianizowany obrzęd starosłowiańskich Świąt Godowych (zwanych na Rusi Kolnaja Kolęda).

Od zawsze zwyczaj chodzenia po kolędzie był raczej elementem folkloru i jeszcze w mniejszych miejscowościach, głównie na południu Polski, jest obecny po dziś dzień.  Kolędnikiem mógł być każdy. Jednak częściej zostawali nimi młodzi chłopcy. Wiązało się to z większą wytrzymałością na mrozy i dalekie, piesze trasy.  Udający się po kolędzie ludzie musieli się odpowiednio przebrać.

Pojawiały się postaci z szopki, do których dołączały ludowe maszkary.  Nie mogło zabraknąć dokuczającego gospodarzom diabła i króla Heroda, którego Śmierć porywała do piekła („za te wszystkie twoje zbytki, chodź do piekła, boś ty brzydki”). Przebierano się także za Babę, Dziada, Cygana i Żyda.  Atrakcją każdej grupy kolędniczej był turoń (rogata, kłapiąca paszczą maszkara zamontowana na długim kiju) i gwiezdnik/gwiazdor – osoba kręcąca kolorową gwiazdą.  W niektórych regionach kraju turonia zastępowano bocianem albo kozą. Niektórzy kolędnicy chodzili po domach w towarzystwie zwierząt. Bardziej rozbudowane grupy kolędnicze uzbrojone były w instrumenty – najpopularniejsze były skrzypce, harmoszki i fujarki.

Po przyjściu do domu, kolędnicy odśpiewywali wesołe pastorałki i odgrywali krótkie przedstawienie. Nie obywało się bez żartów i krotochwili.  Słowiańskim reliktem był nie tylko sam zwyczaj kolędowania (w czasach przedchrześcijańskich obchodzono, około 23 grudnia Święta Godowe, w czasie których odwiedzano sąsiadów i składano im życzenia), ale i obsypywania prosem. Kolędnicy nosili z sobą snopek lub samo ziarno, które, na szczęście i pomyślność, rozrzucali w odwiedzanych domach.

Osobny „gatunek” kolędników stanowili szopkarze. Nie nosili oni tak zdobnych  przebrań, ale za to mieli z sobą szopki. Były to często arcydzieła sztuki ludowej. Na przygotowanie szopki poświęcano niekiedy kilka miesięcy.

Zwyczajowo po kolędzie chodzi się od 26 grudnia do 6 stycznia. Są jednak regiony Polski, w których kolęduje się aż do zapustów.  Coraz trudniej spotkać grupy kolędnicze z prawdziwego zdarzenia. Na szczęście od kilku lat z powodzeniem rozwija się inicjatywa kolędników misyjnych. Łączy ona piękny, słowiański zwyczaj i szczytny, charytatywny cel.

źródło: franciszkanska3.pl/M.Maj

Kliknij aby dodać komentarz

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

W Sandomierzu

Więcej w W Sandomierzu

Wolne Śpiewanie na Dziedzińcu Zamku Królewskiego w Sandomierzu

tsa24.com26 lipca 2021

Profilaktyczna sobota w Sandomierzu

tsa24.com26 lipca 2021

Adam Kołodziej wywalczył srebrny medal w Suwałkach

tsa24.com26 lipca 2021

IV Gala Orderu Rzeki Wisły oraz Festival Dookoła Wody

tsa24.com26 lipca 2021

Uważajcie na oszustów internetowych

tsa24.com23 lipca 2021

Święto sandomierskich policjantów

tsa24.com23 lipca 2021

Zmarł sandomierski rzeźbiarz Szczepan Siudak

tsa24.com22 lipca 2021

XXX Festiwal Muzyka w Sandomierzu

tsa24.com21 lipca 2021

Nowe atrakcje Muzeum Diecezjalnego w Sandomierzu

tsa24.com20 lipca 2021